Wat zegt de Bijbel over liefde?

Liefde is de deugd die in het Nieuwe Testament het vaakst ter sprake komt, en ook het Oude Testament is ervan doortrokken. Het Hebreeuwse woord hesed, vaak vertaald als ‘onwankelbare liefde’ of ‘goedertierenheid’, komt honderden keren voor om te beschrijven hoe God zich tot zijn volk verhoudt. Van begin tot eind behandelt de Schrift liefde als het hart van alles wat God is en van alles wat hij van de mens vraagt.

De Bijbel onderscheidt meerdere soorten liefde: genegenheid tussen familieleden, vriendschap, romantische liefde en de zichzelf gevende liefde (agape) die God kenmerkt. Die onderscheidingen helpen te begrijpen waarom het bijbelse onderwijs over liefde zowel breed als veeleisend is.

Belangrijke Bijbelteksten over Liefde

1. De liefde is lankmoedig, zij is goedertieren; de liefde is niet afgunstig; de liefde handelt niet lichtvaardiglijk, zij is niet opgeblazen; Zij handelt niet ongeschiktelijk, zij zoekt zichzelve niet, zij wordt niet verbitterd, zij denkt geen kwaad; Zij verblijdt zich niet in de ongerechtigheid, maar zij verblijdt zich in de waarheid; Zij bedekt alle dingen, zij gelooft alle dingen, zij hoopt alle dingen, zij verdraagt alle dingen.

   Paulus’ beroemde beschrijving is geen gedicht over romantiek: hij schreef haar aan een gemeente die zichzelf uit elkaar trok. Elke eigenschap raakte aan een concreet tekort in de gemeente van Korinthe, waardoor deze tekst net zo goed een praktische checklist is als een lyrisch ideaal.

2. Want alzo lief heeft God de wereld gehad, dat Hij Zijn eniggeboren Zoon gegeven heeft, opdat een iegelijk die in Hem gelooft, niet verderve, maar het eeuwige leven hebbe.

   Dit vers geldt als de kortste samenvatting van het evangelie en legt de grond van alle christelijke liefde bij Gods initiatief: hij heeft als eerste liefgehad, en tegen een hoge prijs. Liefde blijkt hier uit geven, niet alleen uit voelen.

3. Wij hebben Hem lief, omdat Hij ons eerst liefgehad heeft.

   Johannes maakt de volgorde expliciet: ons vermogen om God of anderen lief te hebben komt voort uit het eerst ontvangen van Gods liefde. Liefde is niet iets wat mensen zelf kunnen fabriceren; het is een antwoord op wat God al gedaan heeft.

4. En Jezus zeide tot hem: Gij zult liefhebben den Heere, uw God, met geheel uw hart, en met geheel uw ziel, en met geheel uw verstand. Dit is het eerste en het grote gebod. En het tweede aan dit gelijk, is: Gij zult uw naaste liefhebben als uzelven.

   Toen Jezus werd gevraagd naar het grootste gebod, noemde hij er twee: God liefhebben en je naaste liefhebben, en hij zei dat de hele wet en de profeten daaraan hangen. Liefde is niet vrijblijvend; ze is de samenvatting van alle bijbelse ethiek.

Gods liefde als fundament

De meest verbijsterende bewering van de Bijbel over liefde gaat over het wezen zelf: niet alleen dat God liefheeft, maar dat God liefde is (1 Johannes 4:8). Liefde is geen eigenschap die God aan- en uitzet; ze behoort tot de kern van wie hij is. Dat kleurt al het andere: de schepping, de verbonden, de wet, de profeten en uiteindelijk de menswording van Jezus zijn allemaal uitingen van dit bepalende kenmerk.

Het oudtestamentische begrip hesed vat dit goed samen. Het wordt uiteenlopend vertaald als onwankelbare liefde, trouwe liefde of goedertierenheid, en beschrijft een liefde die verbondsmatig gebonden is en niet wankelt, ook niet als de ander tekortschiet. Gods liefde voor Israël, telkens opnieuw bevestigd, zelfs na hun ontrouw, is de achtergrond waartegen het onderwijs van het Nieuwe Testament pas goed te begrijpen is.

Hoe christenen geroepen zijn lief te hebben

Het Nieuwe Testament verankert de roeping om anderen lief te hebben steeds in de liefde die we al van God hebben ontvangen. Jezus gebiedt zijn leerlingen elkaar lief te hebben op de manier waarop hij hen heeft liefgehad (Johannes 15:12): de maatstaf is zijn zelfgave, niet menselijk sentiment. Paulus’ beschrijving in 1 Korinthe 13 werkt uit hoe dat er in het dagelijks leven uitziet: geduld hebben met lastige mensen, weigeren een lijstje van onrecht bij te houden, tegenslag verdragen in plaats van de relatie op te geven.

Het gebod om lief te hebben reikt verder dan vrienden en familie. Bekend is dat Jezus zijn volgelingen oproept hun vijanden lief te hebben en te bidden voor wie hen vervolgen (Mattheüs 5:44). Hij redeneert dat alleen liefhebben wie jou liefheeft iets is wat iedereen doet; het kenmerk van het leven in het koninkrijk is liefde die grenzen overschrijdt waar anderen halt houden.

De meeste tradities zijn het erover eens dat deze liefde geen ruw gevoel is dat je met wilskracht oproept, maar een vrucht die groeit naarmate iemand door de Geest wordt veranderd (Galaten 5:22). De roeping om lief te hebben is dus onlosmakelijk verbonden met de roeping om in Christus te blijven, te bidden en Gods liefde door een veranderd karakter heen naar buiten te laten werken.

Liefde en de rest van de christelijke ethiek

Paulus schrijft de Romeinen dat de liefde de vervulling van de wet is (Romeinen 13:10). Dat betekent niet dat regels verdwijnen; het betekent dat echte liefde, goed begrepen, iemand ertoe brengt te doen wat de wet vraagt en na te laten wat ze verbiedt. Liefde is de bezielende geest achter alle concrete ethische aanwijzingen in de Schrift.

Sommige lezers vrezen dat praten over liefde in algemene termen de concrete geboden van de Bijbel afzwakt. De pastorale traditie heeft meestal beide bij elkaar gehouden: liefde geeft de drijfveer en de geest, terwijl de specifieke leringen van de Schrift aan de liefde een concrete gestalte geven. Noch geboden zonder liefde, noch liefde zonder geboden geeft het volledige bijbelse beeld weer.